Genleşme tankı nedir sorusunu en basit şekilde şöyle cevaplayabiliriz: genleşme tankı, kapalı bir su sisteminde oluşan hacim ve basınç değişimlerini içindeki hava yastığı sayesinde karşılayan basınçlı bir kaptır. Hidroforlarda pompanın gereksiz yere çalışmasını önler, kombi ve kalorifer sistemlerinde ise ısınan suyun genleşmesini karşılayarak emniyet ventilinin su atmasının önüne geçer. Bu rehberde genleşme tankının yapısını, nasıl çalıştığını, nasıl seçileceğini ve arızalarının nasıl anlaşılacağını anlatıyoruz.
İçindekiler
Genleşme Tankı Nedir ve İçinde Ne Var?
Modern genleşme tanklarının büyük çoğunluğu membranlıdır. Çelik gövdenin içinde kauçuk bir membran (diyafram veya balon) bulunur. Membranın bir tarafında basınçlı hava ya da azot, diğer tarafında sistem suyu yer alır. Tankın üst veya alt kısmındaki hava valfi, tıpkı araba lastiğindeki gibi hava basıncının ölçülmesine ve ayarlanmasına izin verir.
Eski tip sistemlerde ise su ile hava arasında membran yoktur. Bu tanklarda hava zamanla suyun içinde çözünür, tank “suya boğulur” ve periyodik olarak hava takviyesi gerekir. Membranlı tanklar bu sorunu ortadan kaldırdığı için bugün neredeyse tüm yeni kurulumlarda tercih edilir.
Genleşme Tankı Nasıl Çalışır?
Su sıkıştırılamaz, hava ise sıkıştırılabilir. Genleşme tankı bu farkı kullanır. Sisteme su girdiğinde membran hava tarafına doğru itilir, hava sıkışır ve basıncı artar. Su çekildiğinde ise sıkışmış hava membranı geri iterek suyu sisteme verir. Böylece tank, basınçlı suyu depolayan bir yay gibi davranır.
Hidrofor Sistemlerinde
Hidroforlarda tank, pompanın ürettiği basınçlı suyu depolar. Küçük su kullanımlarında su tanktan gelir ve pompa çalışmaz. Bu sayede pompanın saatlik çalışma-durma sayısı azalır, motor ve kontaktörler daha uzun ömürlü olur. Hidroforun çalışma döngüsünü hidrofor nasıl çalışır rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Kombi ve Isıtma Sistemlerinde
Isıtma sistemindeki su ısındıkça hacmi artar. Bu fazla hacim bir yere gidemezse sistem basıncı hızla yükselir ve emniyet ventili su atar. Genleşme tankı bu fazla suyu içine alır, su soğuyunca da geri verir. Kombilerin çoğunda küçük bir genleşme tankı cihazın içinde hazır bulunur.
Genleşme Tankı Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
- Kullanım amacı: İçme suyu ve hidrofor sistemlerinde içme suyuna uygun membranlı tank, ısıtma sistemlerinde ise yüksek sıcaklığa dayanıklı tank seçilmelidir.
- Hacim: Hidroforlarda tank hacmi pompanın debisine ve saatlik izin verilen devreye girme sayısına göre hesaplanır. Isıtma sistemlerinde ise tesisattaki toplam su miktarı ve çalışma sıcaklığı belirleyicidir.
- Çalışma basıncı: Tankın dayanım basıncı, sistemin en yüksek basıncının üzerinde olmalıdır.
- Membran değişimi: Büyük tanklarda membranı değiştirilebilir modeller, uzun vadede daha ekonomiktir.
Ön Basınç (Hava Basıncı) Nasıl Ayarlanır?
Ön basınç, tank tamamen boşken hava tarafındaki basınçtır ve doğru ayarlanmazsa tank görevini yapamaz. Hidrofor sistemlerinde yaygın uygulama, ön basıncı pompanın devreye girme basıncından yaklaşık 0,2-0,3 bar düşük ayarlamaktır. Ölçüm yapmak için sistem basınçsız hale getirilmeli, tanktaki su tamamen boşaltılmalı ve ardından hava valfinden lastik basınç ölçeriyle ölçüm alınmalıdır. Isıtma sistemlerinde ön basınç, binanın yüksekliğine ve sistemin soğuk dolum basıncına göre belirlenir.
Genleşme Tankı Arızası Nasıl Anlaşılır?
- Hava valfinden su geliyor: Membranın yırtıldığının en açık işaretidir.
- Hidrofor çok sık devreye giriyor: Tankın havası bitmiş veya membran yapışmış olabilir.
- Kombi basıncı ısınınca çok yükseliyor, soğuyunca düşüyor: Kombinin genleşme tankı görevini yapmıyor olabilir.
- Emniyet ventili sık su atıyor: Isıtma sisteminde genleşme kapasitesi yetersiz kalmış olabilir.
- Tankın her yeri aynı ağırlıkta: Tank vurulduğunda üst kısmı da dolu ses veriyorsa içi tamamen suyla dolmuş demektir.
Genleşme Tankının Bakımı
Genleşme tankı az bakım isteyen bir ekipmandır, ancak tamamen bakımsız bırakılmamalıdır. Yılda bir kez ön basıncın kontrol edilmesi, hava valfinde sızıntı olup olmadığına bakılması ve gövdede paslanma izlerinin incelenmesi yeterlidir. Ön basıncı düşmüş bir tank, hava takviyesiyle çoğu zaman yeniden eski performansına kavuşur.
Genleşme Tankı Montajında Dikkat Edilecekler
Genleşme tankı nedir ve nasıl çalışır sorularının cevabını bilmek, doğru montajla birleştiğinde gerçek faydasını gösterir. Hidrofor sistemlerinde tank, pompa çıkışına ve basınç şalterine mümkün olduğunca yakın bağlanmalıdır. Tank ile pompa arasındaki uzun ve ince bir bağlantı, basınç değişimlerinin şaltere geç ulaşmasına ve pompanın düzensiz çalışmasına neden olabilir.
Tankın bağlantı hattına bir küresel vana ve mümkünse bir boşaltma vanası konulması, ön basınç kontrolü ve membran değişimi sırasında büyük kolaylık sağlar. Büyük hacimli tanklar zemin üzerinde dik durmalı, küçük tanklar ise yükü boru hattına değil bir kelepçe veya ayak üzerine verecek şekilde sabitlenmelidir.
Isıtma sistemlerinde genleşme tankı genellikle kazanın veya kombinin dönüş hattına, sirkülasyon pompasının emiş tarafına bağlanır. Tankın bağlandığı hatta kapatılabilecek bir vana bırakılacaksa, bu vananın yanlışlıkla kapalı kalmaması için kilitli tip seçilmesi önerilir. Montaj bittikten sonra ön basıncın ölçülüp not edilmesi, ileride yapılacak kontrollerde karşılaştırma imkanı verir.
Sıkça Sorulan Sorular
Genleşme tankı nedir, hidroforda şart mı?
Evet. Tanksız çalışan bir hidrofor her su kullanımında devreye girer ve motoru kısa sürede yıpranır. Tank, sistemin sağlıklı çalışmasının temel parçasıdır.
Genleşme tankı ne sıklıkla değiştirilir?
Belirli bir değişim süresi yoktur. Membran sağlam ve gövde paslanmamışsa tank uzun yıllar kullanılabilir. Membran yırtıldığında ya membran ya da tank değiştirilir.
Tanka ne kadar hava basılmalı?
Hidroforlarda pompanın devreye girme basıncının yaklaşık 0,2-0,3 bar altı genel bir başlangıç değeridir. Kesin değer sistemin ayarlarına göre belirlenmelidir.
Genleşme Tankı Servisi İçin Bize Ulaşın
Genleşme tankı nedir, sisteminize hangi tank uygundur ya da mevcut tankınız neden görevini yapmıyor gibi sorularınız için Bayramlar Pompa ekibine 0544 572 12 91 numarasından ulaşabilirsiniz. Tank kaynaklı sık devreye girme sorununa örnek olarak Kapaklı hidrofor servisi, eski tip tankların yenilenmesine örnek olarak Muratlı hidrofor servisi yazılarımızı inceleyebilirsiniz. Pompa sistemleri hakkında genel bilgi için pompa maddesine göz atabilirsiniz.